Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Aktualności

01.12.2020

Światowy Dzień AIDS

1 grudnia każdego roku obchodzony jest Światowy Dzień AIDS. Wydarzenie to w 1988 roku ustanowiła Światowa Organizacja Zdrowia. W 2019 roku WHO wpisała zagrożenie wirusem HIV na listę 10 największych zagrożeń dla zdrowia.

 

Światowy Dzień AIDS ma zwracać uwagę na problemy wynikające z epidemii HIV/AIDS oraz szerzyć wiedzę na jej temat.

 

 

Do rozmowy – na kartach Kalendarza Zdrowia – z okazji Światowego Dnia AIDS zaprosiliśmy dr Justynę Stempkowską-Rejek oraz lek. Magdalenę Tudrujek-Zdunek z Katedry i Kliniki Chorób Zakaźnych.

 

HIV i AIDS to często towarzyszące sobie terminy. Niekiedy używane są zamiennie. Czym jest HIV, a czym AIDS? Czym różnią się od siebie?

Zakażenie wirusem HIV oznacza, że w organizmie człowieka znajduje się wirus nabytego niedoboru lub upośledzenia odporności. Wirus ten mnoży się i stopniowo niszczy układ odpornościowy zakażonej osoby.

 

W naturalnym przebiegu klinicznym infekcji HIV-1 wyodrębnia się trzy główne fazy: ostrą, przewlekłą i ostatnią fazę zaawansowania choroby, tj. zespół nabytego niedoboru odporności – AIDS, który ujawnia się po wielu latach nosicielstwa HIV.

 

AIDS wiąże się z bardzo dużym wyniszczeniem układu immunologicznego, a więc i z występowaniem zakażeń oportunistycznych oraz chorób nowotworowych.

 

 

Na czym polega zakażenie/choroba? Jakie są jej skutki dla organizmu?

Zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności prowadzi do stopniowego, postępującego upośledzenia odporności u osoby zakażonej. W patogenezie choroby znaczenie mają długotrwałe rezerwuary wirusowe oraz ciągłe pobudzenie układu immunologicznego.

 

W przebiegu zakażenia ludzkim wirusem niedoboru odporności wyróżniamy ostrą chorobę retrowirusową, którą obserwujemy na początku zakażenia, choroby oportunistyczne związane z głębokim upośledzeniem odporności oraz szereg zespołów związanych z przewlekłym zakażeniem i jego konsekwencjami.

 

 

Ile osób w Polsce dotyka problem zakażenia wirusem HIV?

Sytuacja epidemiologiczna dotycząca zakażenia HIV i zachorowań na AIDS w Polsce jest monitorowana przez Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru, jednostkę Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny.

 

Od 1985 roku do 31 grudnia 2019 roku zakażenie HIV stwierdzono u 25 544 obywateli Polski i u osób innego obywatelstwa przebywających na terenie Polski.

 

Wśód wszystkich zarejestrowanych zakażeń ponad 6 tys. było związanych z używaniem narkotyków. W prawie 2 tys. przypadków do zakażenia doszło poprzez kontakt heteroseksualny, natomiast w około 4 tys. – poprzez kontakt seksualny pomiędzy mężczyznami. W tym czasie odnotowano 3 768 przypadków zachorowań na AIDS, a 1 429 chorych zmarło.

 

 

Jak wygląda leczenie HIV/AIDS?

Rewolucja, jaką obserwujemy w leczeniu zakażenia HIV całkowicie odmieniła postrzeganie choroby. Od śmiertelnego wyroku przeszliśmy do choroby o przewlekłym przebiegu i dobrym rokowaniu. Warunek jest jeden: zakażony pacjent musi regularnie, codziennie, do końca życia przyjmować leki antyretrowirusowe.

 

Trzeba podkreślić, że zakażenie HIV jest nadal chorobą nieuleczalną. Terapia antyretrowirusowa hamuje replikację, co powoduje niewykrywalną wiremię (red. wiremia jest określeniem ilości wirusa w mililitrze krwi; niewykrywalna wiremia nie oznacza, że wirus zniknął z organizmu) w surowicy pacjenta oraz umożliwia odbudowę immunologiczną. Przerwanie leczenia skutkuje zaś ponownym namnożeniem się wirusa, a w konsekwencji progresją choroby.

 

Skuteczność leczenia oceniamy poprzez oznaczanie poziomu ilościowego HIV RNA w surowicy pacjenta. Bardzo duże znaczenie ma również czas, jaki upłynął od zakażenia do włączenia leczenia. Im wcześniej rozpoczniemy terapię, tym oczywiście lepiej.

 

Niestety często rozpoznajemy zakażenie dopiero na etapie AIDS, gdzie układ odpornościowy został zniszczony praktycznie do zera, a jego odbudowa potrwa długo i nie wróci już do stanu sprzed zakażenia.

 

W kontekście leczenia HIV/AIDS należy podkreślić jeszcze fakt, że dostępne w ciągu ostatnich lat preparaty jednoskładnikowe są wielkim osiągnięciem. Pacjenci mogą przyjmować jedną tabletkę raz dziennie, która zawiera trzy różne leki wchodzące w skład terapii. Jeszcze kilka lat temu chorzy byli zmuszeni przyjmować kilka, a nawet kilkanaście tabletek dziennie. Ta zmiana w sposobie przyjmowania leków znakomicie wpłynęła na adherencję oraz chęć leczenia się pacjentów zakażonych HIV.

 

Dlaczego AIDS jest chorobą nieuleczalną?

Eradykacja HIV (red. całkowite zwalczenie choroby) w wyniku stosowania leków antyretrowirusowych nie jest możliwa.

Pomimo całkowitego lub prawie całkowitego zahamowania replikacji HIV, wirus utrzymuje się w długo żyjących zakażonych spoczynkowych komórkach T, które zawierają zintegrowany, transkrypcyjnie cichy DNA HIV. Komórki T pamięci są długowieczne i stanowią idealny długotrwały rezerwuar wirusowy (…). Aktualnie trwają badania kliniczne nad kilkoma cząsteczkami, które wykazują aktywność anty-HIV.

 

Odpowiadając na pytanie, czy wyleczenie zakażenia HIV jest możliwe, posłużymy się przypadkiem „pacjenta berlińskiego” – pierwszej osoby, u której doszło do eradykacji zakażenia HIV.

 

Pacjent ten w 2007 roku otrzymał allogeniczny przeszczep hematopoetycznych komórek macierzystych z powodu ostrej białaczki szpikowej. Pomyślnie przeszczepiono mu komórki macierzyste dawcy, posiadającego mutację CCR5∆32, zapewniającą naturalną odporność na zakażenie HIV. W 2017 roku, 10 lat od przeszczepienia, pacjent nadal spełniał wszelkie warunki klinicznego wyleczenia.

 

W Bostonie zidentyfikowano dwa przypadki potencjalnego wyleczenia po mieloablacji i allogenicznym przeszczepie komórek macierzystych. Podjęto próby odtworzenia fenomenu „berlińskiego pacjenta”, wykorzystując terapię genową oraz tak dobierając dawców, aby komórki autologiczne były odporne na zakażenie HIV.

 

Czasopismo Nature w marcu 2019 roku opublikowało doniesienie o kolejnym pacjencie, „pacjencie londyńskim”, wyleczonym z zakażenia HIV po transplantacji komórek macierzystych szpiku przeprowadzonej z powodu chłoniaka Hodgkina.

 

Wszystko wskazuje na to, że trzecią osobą, u której doszło do eradykacji zakażenia będzie pacjent z Düsseldorfu, u którego pięć lat po przeszczepie komórek macierzystych CCR5∆32 i cztery miesiące po zaprzestaniu leczenia antyretrowirusowego utrzymuje się wirusologiczna supresja.

 

Wyleczenie zakażenia HIV za pomocą przeszczepienia komórek hematopoetycznych CCR5Δ32/Δ32 jest wyraźnie możliwe, ale ta kosztowna i potencjalnie zagrażająca życiu interwencja terapeutyczna prawdopodobnie nie będzie nigdy szeroko stosowana.

 

 

Jakie problemy wiążą się ze zjawiskiem HIV/AIDS, z jakimi problemami borykają się ludzie zakażeni HIV?

Pomimo postępu w leczeniu nadal mamy dość dużo problemów wśród osób żyjących z HIV. Możemy je podzielić na dolegliwości somatyczne oraz o podłożu psychologicznym. Ten drugi aspekt ma kolosalne znaczenie w życiu codziennym.

Nie wszyscy pacjenci spotykają się z wyrozumiałością, nawet ze strony swoich rodzin. Często osoby zakażone HIV boją się przyznać do choroby.

 

W trakcie wizyt w Poradni Diagnostyczno-Leczniczej, zwłaszcza tych pierwszych, staramy się wybadać czy pacjent ma wsparcie bliskich, czy jest mu potrzebna pomoc psychologa, jak radzi sobie z informacją o zakażeniu. A z tym bywa różnie…

 

Kobiety w wieku rozrodczym boją się o to, czy będą mogły założyć rodzinę, mężczyźni martwią się, że nie znajdą już swojej drugiej połówki. Mamy też sytuacje, gdzie osoby starsze wstydzą się powiedzieć własnym dzieciom o zakażeniu.

 

Staramy się rozmawiać, tłumaczyć, dawać wsparcie i wiarę, że zakażenie to nie wyrok, a w dzisiejszych czasach średnia życia osób żyjących z HIV jest zbliżona do populacji ogólnej. Kobiety rodzą zdrowe dzieci i mogą bezpiecznie tworzyć rodzinę.

 

Edukacja jest w tej materii niezwykle potrzebna.

 

 

Biuro Promocji

 

Uczelnia

Kalendarz

Styczeń 2021